تبریز کجاست؟ و چرا شهر اولین هاست؟
تبریز، شهری که شاعران در وصفش سرودهاند و تاریخ در هر کوچهپسکوچهاش نفس میکشد. شهریار، شاعر معاصر ایران و آذربایجان، با این ابیات، عشق خود را به این دیار به تصویر کشیده است:
«شهر تبریز است و جان قربان جانان میکند
سرمه چشم از غبار کفش میهمان میکند
شهر تبریز است و کوی دلبران
ساربانا بار بگشا ز اشتران
شهر تبریز است و مشکین مرز و بوم
مهد شمس و کعبهٔ ملای روم»
واقعاً چه شهری است تبریز که اینچنین شاعری را شیفتهٔ خود کرده؟ شهری با قدمتی بیش از ۳۵۰۰ سال، مرکز استان آذربایجان شرقی، با مساحتی بالغ بر ۲۱۶۷ کیلومتر مربع و جمعیتی حدود دو میلیون نفر. تبریز بزرگترین شهر شمال غرب ایران و سومین شهر پرجمعیت کشور پس از تهران و مشهد است؛ اما این اعداد و ارقام، تنها گوشهای از هویت این کلانشهر تاریخی را نشان میدهند.
تبریز؛ پایتخت کهن و ولیعهدنشین قاجار
تبریز در دوران طلایی خود، بهویژه هنگام پایتختی صفویان، به عنوان پنجمین شهر بزرگ جهان شناخته میشد. اما این تنها یک دورهٔ شکوفایی نبود؛ تبریز در ادوار مختلف، پایتخت سیاسی ایران محسوب میشد: از خوارزمشاهیان و ایلخانان گرفته تا چوپانیان، جلایریان، اتابکان، تیموریان، قرهقویونلو، آغقویونلو و صفویان. در دورهٔ قاجار نیز، به دلیل آبوهوای مطبوع در بهار و پاییز، زمستانهای سرد اما دلچسب، و تابستانهای خنک و شبهای روحنواز، تبریز را به عنوان پایتخت دوم (ولیعهدنشین) برگزیدند. این انتخاب، نشان از اهمیت راهبردی و اقلیمی این شهر در طول تاریخ ایران دارد.
تبریز، شهر اولینها
بیجهت نیست که تبریز را «شهر اولینها» مینامند. این شهر همواره پیشگام تحولات مدرن در ایران بوده است. اگر به فهرست نخستینهای ایران نگاه کنیم، نام تبریز بارها و بارها تکرار میشود:
- اولین چاپخانهٔ سربی ایران با حروف فارسی و عربی، در سال ۱۲۲۷ هجری قمری به دست میرزازینالدین تبریزی، پدر صنعت چاپ ایران، در تبریز افتتاح شد.
- نخستین کتابخانهٔ دولتی ایران با تلاش محمدعلی تربیت در سال ۱۳۰۰ شمسی در تبریز گشایش یافت و به کتابخانهٔ تربیت معروف شد.
- اولین مدرسهٔ ابتدایی ایران به نام مدرسهٔ رشدیه، در محلهٔ ششگلان تبریز راهاندازی شد.
- اولین کودکستان ایران توسط جبار باغچهبان، پس از تأسیس اولین مدرسهٔ کرولالهای ایران در تبریز، پایهگذاری شد.
- سینما سولی به عنوان اولین سینمای ایران، در سال ۱۲۷۹ شمسی در تبریز افتتاح شد؛ زمانی که تنها پنج سال از اختراع جهانی سینما میگذشت.
- اولین مرکز تلفن ایران در سال ۱۲۸۰ شمسی توسط قاسمخان والی در تبریز تأسیس شد.
- اولین پول کاغذی ایران (اسکناس) با نام «چاو»، در زمان ایلخانان مغول و در سال ۶۹۳ هجری قمری، در تبریز به چاپ رسید.
- اولین هتل به سبک امروزی توسط میرزا اسحاقخان معزالدوله ساخته شد و مهمانخانهٔ نظافت نام گرفت. اولین رستوران ایران نیز در سال ۱۲۸۲ در همین محل شروع به کار کرد.
- اولین دانشکدههای پزشکی، داروسازی، دندانپزشکی و انستیتو پاستور به دستور دکتر محمدحسین لقمانادهم در تبریز راهاندازی شدند.
- نخستین شهرداری ایران (بلدیه) در سال ۱۲۷۸ شمسی در تبریز احداث شد.
- و همچنین اولین تراموا، اولین آتشنشانی، اولین موزهٔ فوتبال، اولین پارک مینیاتور، اولین مرکز لرزهنگاری، اولین سامانهٔ بلیت الکترونیک و اولین کارخانهٔ ایران همگی در تبریز رونمایی شدند.
چرا تبریز شهر اولینهاست؟
پشت این همه پیشگامی، دلایل عمیقی نهفته است. موقعیت جغرافیایی ویژهٔ تبریز در شمال غرب ایران، این شهر را به دروازهٔ تمدن شمال کشور و مسیر ترانزیتی قفقاز و عثمانی به اروپا تبدیل کرده است. این جایگاه راهبردی، تبریز را زودتر از بسیاری از نقاط ایران با تحولات نوین اروپا آشنا کرد. رفتوآمد خارجیها، چه به دلایل سیاسی و چه اقتصادی، موجبات پیشرفتهای شگرفی را فراهم آورد؛ از تأسیس شهرداری و آتشنشانی تا مدرسه، کتابخانه و چاپخانه. به عبارتی، تبریز پنجرهٔ ایران به سوی جهان مدرن بود.
اما تبریز تنها به تاریخ و قدمت نمیدرخشد؛ این شهر امروز نیز یکی از پیشروترین کلانشهرهای ایران در زمینههای اجتماعی و شهری است.
تبریز، زندهترین و تمیزترین شهر ایران
فرد ریچاردز، جهانگرد و عضو انجمن سلطنتی حکاکان و نقاشان انگلستان، در دوران پهلوی اول پس از بازدید از تمام شهرهای ایران، وقتی به تبریز رسید، گفت: «اینجا زندهترین بخش ایران است.» این توصیف، همچنان برای تبریز امروز صادق است.
آمارها نشان میدهد که تبریز با دو میلیون جمعیت، کمترین آمار گدا، معتاد متجاهر، کارتنخواب و بیکار را در کشور دارد. در تبریز، بیکاری عار محسوب میشود و اگر دستاندازی از کار دور بماند، لااقل با بافتن قالی یا صنایع دستی، زندگی خود را میگذراند. این فرهنگ کار و تلاش، ریشه در باور عمیق مردم دارد که «دست دراز کردن به سوی دیگران» را نمیپسندند.
راز بیگدایی و امنیت اجتماعی تبریز
شاید برایتان سؤال شده باشد که چگونه شهری با این جمعیت، گدا ندارد؟ پاسخ در مشارکت اجتماعی و فرهنگ مردمی نهفته است. از ۵۰ تا ۶۰ سال پیش، سازمانهای مردمنهادی (خیریهها) در تبریز شکل گرفتند که وظیفهٔ شناسایی و کمک به نیازمندان واقعی را بر عهده دارند. این خیریهها با کمک خیرین، جمعآوری صدقات و نذورات، بهصورت سازمانیافته و بدون هیچ گونه جلب توجهی، کمکهای خود را به دست افراد نیازمند میرسانند. مردم تبریز به این خیریهها اعتماد کامل دارند و به جای کمک به گدایان خیابانی، کمکهای خود را از طریق این نهادها پرداخت میکنند. به همین دلیل، اگر هم گدایی در سطح شهر دیده شود، معمولاً غیربومی است و با همکاری مردم و گزارش سریع، از سطح شهر جمعآوری میشود.
همچنین تبریز تنها شهری در ایران است که تبعهٔ خارجی حق کار در آن را ندارد و این موضوع، همراه با فرهنگ کارمحور مردم، نرخ بیکاری را به طرز چشمگیری پایین نگه داشته است.
تبریز از نگاه سازمانهای بینالمللی
چندی پیش، سازمان ملل متحد، تبریز را به عنوان یکی از ۱۰۰ جهانشهر زیبای دنیا و بهترین شهر ایران معرفی کرد. معیارهای این انتخاب شامل ساختمانهای مدرن و زیبا، خطوط هوایی پیشرفته، طبیعت بکر، غذاهای لذیذ، مساجد و بناهای تاریخی، پاکیزگی و تناسب میان حاشیه و مرکز شهر بوده است.
علاوه بر این، تبریز در سال ۱۳۹۴ به عنوان بهترین شهر هوشمند کشور و برای سومین سال متوالی به عنوان پاکیزهترین شهر ایران شناخته شد. پیش از این نیز سازمان بهداشت جهانی، تبریز را بهداشتیترین شهر ایران معرفی کرده بود. برای اثبات این ادعا، نیازی به آمار نیست؛ کافی است یک روز در خیابانهای تبریز قدم بزنید. نظافت مثالزدنی، خیابانهای عاری از زباله و طراوت محیط، حس زیستن در شهری پویا و سالم را به شما منتقل میکند.
تبریز، مقصدی برای همهٔ فصول
اگر به دنبال سفری خاطرهانگیز هستید، تبریز در هر فصل زیبایی خاص خود را دارد. بهار و پاییز با هوای مطبوع، تابستانهای خنک و زمستانهای برفی و دلچسب، این شهر را به مقصدی چهارفصل تبدیل کرده است. از بازار تاریخی و مسجد کبود گرفته تا خانههای مشروطه و عمارتهای قاجاری، هر گوشهٔ تبریز روایتی برای گفتن دارد. همچنین غذاهای محلی مانند کوفتهٔ تبریزی، قیمهنثار، آش گوشت و شیرینیهای معروفی چون اتابکی، نوقا و باسلوق، تجربهای بینظیر برای کام گردشگران رقم میزنند.
با تور تبریز، سفری بیدغدغه را تجربه کنید
با تمام این اوصاف، تبریز نه فقط یک شهر، که یک تجربهٔ زنده از تاریخ، فرهنگ، مدرنیته و مهماننوازی است. اگر شما هم مجذوب این همه زیبایی و پیشگامی شدهاید، وقت آن رسیده که سفر به این کهنشهر را در برنامهٔ خود بگنجانید. پیشنهاد میکنیم برای سفری لذتبخش و بدون دغدغه، از تور تبریز آژانس مسافرتی ستاره شرق استفاده کنید. کارشناسان ما با طراحی مسیرهای متنوع، اقامت در هتلهای مناسب، راهنمایان مجرب و برنامهریزی دقیق، تمام همت خود را به کار میگیرند تا شما بهترین خاطرات را از سفر به تبریز به یادگار ببرید. برای اطلاعات بیشتر و رزرو تور تبریز، کافی است به صفحهٔ مربوطه در سایت ما مراجعه کنید و جای خود را در این سفر رویایی رزرو نمایید.
تبریز منتظر شماست؛ شهری که همیشه زندهترین بخش ایران بوده و خواهد بود.
مطالب مرتبط:
